«پیشفاکتورها بعضی روزها اعتبارشون یک ساعته بود.» این جمله رو یکی از فروشندههایی که باهاش صحبت کردیم گفت، و فکر میکنیم دقیقترین توصیفیه که میشه برای تابستون بازار سختافزار ایران پیدا کرد.
امروز اول مهره و تابستونی تموم شد که تو اون دلار از حدود ۱۷۰ هزار تومن به ۲۳۸ هزار تومن رسید و بخشی از بار واردکنندهها هنوز پشت تنگه هرمز منتظره. ما تو بنچفا این سه ماه رو دنبال کردیم و سراغ خود بازار هم رفتیم؛ تو این گزارش روایت بازار رو کنار دادههای جهانی گذاشتیم تا ببینیم این گرونی دقیقا از کجا میاد و پاییز چه شکلی میشه. با بنچفا تا پایان این گزارش همراه باشید.
بازار سختافزار ایران در تابستون ۱۴۰۵ با چی روبهرو بود؟
برای اینکه بفهمیم تو بازار چه خبر بود، اول باید تقویم این چند ماه رو مرور کنیم. آمریکا از ۲۴ فروردین محاصره دریایی بنادر ایران رو شروع کرد و بعد از تفاهمنامهای که اواخر خرداد امضا شد، این محاصره برداشته شد. منتها این آرامش خیلی کوتاه بود. آتشبس ۱۷ تیر از هم پاشید و دور دوم محاصره از ۲۳ تیر شروع شد که تا امروز ادامه داره. یعنی عملا از اواخر تیر، بنادر جنوبی کشور زیر محاصره بودن.
اثرش هم تو آمار رسمی مشخصه. رئیسجمهور ۱۵ شهریور گفت حجم کل تجارت کشور بین ۲۵ تا ۳۵ درصد افت کرده و واردات بیشتر از صادرات آسیب دیده. حالا این عدد رو بذارید کنار بازاری مثل سختافزار که تقریبا همهی کالاش وارداتیه. تجارت ایران با امارات هم که سالها مسیر اصلی کارت گرافیک، رم و کنسول به بازار ایران بود، تو این درگیریها مختل شده.
یه لایهی دیگه هم روی همهی اینها نشسته بود: اینترنت. دسترسی به اینترنت بینالمللی از ۱۸ دی قطع شد و بیشتر سال ۲۰۲۶ همینطور موند. برای فروشگاههایی که بخش مهمی از فروششون آنلاینه، این یعنی قطع شدن راه رسیدن به مشتری. جناب صدرالدینی، مدیر مارکتینگ فروشگاه لیپک هم وقتی ازشون دربارهی بزرگترین چالش تابستون پرسیدیم، اول به همین موضوع اشاره کردن، ولی بلافاصله سراغ مشکلهایی رفتن که هنوز حل نشدن:
«بزرگترین چالش قطعی اینترنت بود که شرایط رو دشوار کرده بود. اما چالشهایی مثل عدم واردات کالا، عدم تخصیص ارز، نبود کالا در کشور و گرون بودن اجناس، چالشهایی هستن که هنوز داریم باهاشون دست و پنجه نرم میکنیم.»
علی صدرالدینی، مدیر مارکتینگ فروشگاه لیپک
به فعلهاشون دقت کنید: قطعی اینترنت رو با فعل گذشته تعریف میکنه، اما واردات، ارز و کمبود کالا رو با فعل حال. مشکل ارتباطی کموبیش پشت سر گذاشته شده، ولی مشکلهای ساختاری بازار هنوز سر جاشونن. جلوتر میبینیم که همینها پاییز رو شکل میدن.
تنگه هرمز؛ جایی که زنجیرهی تامین بازار سختافزار ایران گیر کرد
زنجیرهی تامین سختافزار ایران سالها یه مسیر نسبتا ساده داشت: کالا از هابهای تجاری امارات خریده میشد و از طریق بنادر جنوبی به کشور میرسید. محاصره دقیقا همین حلقه رو قطع کرد. چند شرکت واردکنندهای که باهاشون صحبت کردیم گفتن بارشون پشت تنگه هرمز گیر کرده و نمیتونه به خاک ایران برسه.
این موضوع فقط یه تاخیر ساده نیست. واردکننده پول این بار رو پرداخت کرده و سرمایهاش قفل شده، و تو این مدت دلار هر هفته بالاتر رفته. یعنی کالایی که روی آب مونده، عملا داره گرونتر میشه، بدون اینکه هنوز به انبار رسیده باشه. تازه وقتی هم برسه، واردکننده باید با نرخ روز قیمتگذاری کنه و نرخی که روز خرید حساب کرده بود، عملا بیاعتبار میشه. مسیرهای جایگزین زمینی و هوایی هم هستن، منتها ظرفیت کمتری دارن و هزینهی حمل رو بالا میبرن.
جناب سینا ستاری بزرگترین چالش تابستون PSpro رو دقیقا همینجا تعریف کردن:
«بزرگترین چالش، مدیریت موجودی کالاها تو زمانهایی که ترخیص انجام نمیشد و کنترل قیمتهاشون بود. چون از یه طرف کالاهایی مثل کنسول تو مارکت جهانی افزایش قیمت دو برابری داشتن (مثل پی اس فایو پرو) و به همون نسبت کالاهایی مثل اس اس دی، رم و گرافیک که کمبود چیپ حافظه روی قیمتشون اثر گذاشته بود. از طرف دیگه بحث افزایش هزینههای واردات بود که واردات عمده رو سخت میکرد.»
سینا ستاری، کارشناس فروش PSpro
سخت شدن واردات عمده یه اثر زنجیرهای داره. وقتی نمیشه یهجا بار سنگین آورد، واردکنندهها سراغ محمولههای کوچیکتر میرن؛ یعنی هزینهی حمل هر قطعه بیشتر میشه و تعداد دفعاتی که باید ارز بخرن و حواله بزنن هم بالا میره. همین ما رو میرسونه به بزرگترین متغیر این تابستون.
دلار ۲۳۸ هزار تومانی و پیشفاکتورهای یک ساعته
طبق نرخهایی که فروشندهها بهمون دادن، دلار تابستون رو حدود ۱۷۰ هزار تومن شروع کرد و قبل از تموم شدنش ۲۳۸ هزار تومن رو هم دید. یعنی رشد ۴۰٪ فقط تو سه ماه. اگه این ۶۸ هزار تومن رو روی ۹۳ روز تابستون پخش کنیم، دلار به طور میانگین هر روز بیش از ۷۰۰ تومن گرونتر شده. تو چنین بازاری طبیعیه که هیچ قیمتی دووم نیاره.
حالا ببینیم این نوسان تو عمل چطور به فروشنده ضربه میزنه. واردکنندهی ایرانی معمولا ریال رو در چند مرحله به صراف پرداخت میکنه و صراف بعدش حوالهی دلاری یا درهمی رو برای طرف خارجی میزنه. بین این دو اتفاق چند روز فاصله میافته و هر افزایش نرخ تو همین چند روز، مستقیم از جیب واردکننده میره. پی اس پرو این وضعیت رو اینطوری توصیف کرد:
«دلار از شروع تابستون تقریبا تو رنج ۱۷۰ استارت زد و الان که تابستون داره تموم میشه نرخ ۲۳۸ تومنی رو هم دیدیم. این افزایش تقریبا ۷۰ هزار تومانی اجازه نمیداد قیمتها ثبات داشته باشن؛ جوری که پیشفاکتورها بعضی روزها اعتبارشون یک ساعته بود. این موضوع به شدت کار رو سخت میکرد، چون پرداختهای سنگینی که باید تو چند مرحله انجام میشدن برای ما تبدیل به معضلی شده بودن که تو فاصلهی واریزی تا زدن حوالهی دلاری یا درهمی توسط صراف، مبلغ قابل توجهی از حاشیه سود کالاها از بین میرفت.»
سینا ستاری، کارشناس فروش PSpro
برای اینکه ابعادش رو حس کنید، یه مثال ساده بزنیم: فرض کنید یه محمولهی ۱۰ هزار دلاری دارید و بین واریز پول و زدن حواله، دلار فقط ۵ هزار تومن بالا بره. همین فاصلهی چندروزه ۵۰ میلیون تومن از حاشیه سود اون محموله رو میبره. تو بازاری که این اتفاق تکراری شده، پیشفاکتور یک ساعته دیگه عجیب نیست؛ تو این بازار پیشفاکتور از شیر تو یخچال هم زودتر تاریخ مصرفش میگذره.
کمبود جهانی حافظه؛ گرونی تازهی بازار سختافزار ایران از کجا میاد؟
تا همین پارسال، فرمول قیمت تو بازار سختافزار ایران تقریبا ساده بود: قیمت جهانی کالا کموبیش ثابت میموند و هرچی گرونی داشتیم، از دلار میومد. تابستون ۱۴۰۵ اولین فصلی بود که طرف دیگهی این معادله هم تکون خورد.
بازار حافظه از اواخر ۲۰۲۵ وارد بحران شده و مقصر اصلیش هم تقاضای دیتاسنترهای هوش مصنوعیه. طبق دادههای TrendForce، قیمت قراردادی DRAM تو سه ماه اول ۲۰۲۶ بین ۹۰ تا ۹۵ درصد نسبت به فصل قبل بالا رفت و برای فصل دوم هم رشد ۵۸ تا ۶۳ درصدی پیشبینی شده بود. استوریج هم وضع بهتری نداشت؛ مثلا یه اس اس دی یک ترابایتی که اواخر ۲۰۲۵ حدود ۴۵ دلار بود، به نزدیک ۹۰ دلار رسید. کنسولها هم از این موج جا نموندن. سونی از ۱۳ فروردین قیمت رسمی PS5 Pro رو از ۷۴۹.۹۹ به ۸۹۹.۹۹ دلار رسوند، یعنی ۲۰٪ گرونتر، و خودش گرونی چیپهای حافظه رو یکی از دلایلش اعلام کرد.
فروشگاهها این تغییر رو از پشت پیشخوان دیدن و وقتی ازشون پرسیدیم اصلا شرایط قابل مدیریت بود یا نه، پاسخهای جالبی برای گفتن داشتن.
«کلمهی قابل کنترل از بازار تابستون ایران فرسنگها فاصله داشت. قیمتها به شدت نوسانی بودن و رشد قیمت وحشتناکی سمت کالاهای کنسول داشتیم. برای اولین بار بود که دیدم بخش زیادی از افزایش قیمت کالاها به خاطر کم شدن کالاهاست؛ تا قبل از این فقط به خاطر افزایش ارز گرونی داشتیم. وگرنه دو برابر شدن قیمت مانیتور ایکس توی لیست رسمی شرکت ایکس، چیزی نیست که کاملا به قیمت دلار ربط داشته باشه.»
سینا ستاری، کارشناس فروش PSpro
یه عدد دیگه از صحبتهای خودش هم این حرف رو تایید میکنه. طبق صحبتهای ایشون، کنسولی مثل PS5 Pro تو مارکت جهانی دو برابر گرون شده، در حالی که قیمت رسمی سونی ۲۰٪ بالا رفته. اگه کالایی که واردکنندهی ایرانی میخره دو برابر شده، ولی قیمت رسمی فقط یکپنجم این رشد رو داشته، بقیهی فاصله از کمبود کالا تو زنجیرهی تامین میاد. یعنی بازار ایران الان همزمان زیر دو کمبود کار میکنه: کمبود جهانی حافظه که قیمت پایه رو بالا برده، و کمبود داخلی ناشی از محاصره که روی همون قیمت یه لایهی دیگه اضافه میکنه.
قفسهی خالی یا جنس گرون؛ دوراهی فروشگاههای بازار سختافزار ایران
وقتی کالا کم و ارز گرون باشه، فروشگاهها عملا دو تا گزینه بیشتر ندارن و هیچکدوم هم خوشایند نیست. جناب صدرالدینی بعد از توضیح تلاش تیم بازرگانی لیپک برای تامین کالا، این دوراهی رو خیلی صریح گفتن:
«در خصوص موجودی، بچههای بازرگانی تمام تلاششون رو میکنن که بتونن از بازار جنس تهیه کنن تا موجودی رو آپدیت نگه داریم و فروش داشته باشیم. اما خب به طبع، به دلیل نبود کالا و عدم تخصیص ارز چالشهایی دارن که کاری از دستشون برنمیاد. مثل بقیهی بازار یا با عدم موجودی مواجه هستیم، یا باید کالا رو گرون تهیه کنیم که در نهایت به ضرر مصرفکنندهی نهایی تموم میشه.»
علی صدرالدینی، مدیر مارکتینگ فروشگاه لیپک
در هر دو حالت هزینه رو خریدار میده؛ یا با پول بیشتر، یا با پیدا نکردن قطعهای که لازم داره. منتها یه نکتهی عجیب تو صحبتهای لیپک بود. جناب صدرالدینی گفتن تابستون نسبت به بهار شرایط بهتری داشت، مخصوصا مرداد؛ یعنی همون ماهی که دور دوم محاصره تازه شروع شده بود. چطور ممکنه؟
جواب رو تو صحبتهای پی اس پرو پیدا کردیم. بازار تابستون هنوز داشت از ذخیرهی قبل از جنگ میخورد:
«تابستون هنوز یه چیزایی از قبل جنگ تو بازارمون مونده بود، ولی الان درصد اجناس گارانتی اصلی تو بازار به شدت کم شده و حجم جنسی که قبلا تو بازار بود یک دهم شده.»
سینا ستاری، کارشناس فروش PSpro
یک دهم یعنی حدود ۹۰٪ کالایی که قبلا تو بازار بود، الان نیست. پس مرداد خوب لیپک بیشتر نشونهی ته کشیدن انبارها بوده تا بهبود بازار؛ فروشگاهها داشتن ذخیرهای رو میفروختن که دیگه جایگزینی براش نمیاد. کم شدن سهم گارانتی اصلی هم برای خریدارها یه زنگ خطر جدیه، چون جای خالی کالای اصلی معمولا با جنس بیگارانتی یا گارانتیهای نامعتبر پر میشه.
پیشبینی بازار سختافزار ایران در پاییز ۱۴۰۵
با این شرایط، پاییز رو میشه با دو سناریو دید، و هر دو نفری که باهاشون صحبت کردیم، بدون اینکه از جواب همدیگه خبر داشته باشن، سناریوی اول رو محتملتر میدونن.
سناریوی اول ادامهی محاصرهست. سینا ستاری برای این حالت عدد داره:
«اگه محاصره ادامه داشته باشه، دلار ۳۰۰ هزار تومانی و پی اس فایو اسلیم ۲۵۰ میلیونی اصلا چیز دور از انتظار و عجیبی نیست.»
سینا ستاری، کارشناس فروش PSpro
دلار ۳۰۰ هزار تومنی یعنی ۲۶٪ رشد دیگه نسبت به ۲۳۸ هزار تومن. امروز پی اس فایو اسلیم تو بازار حدود ۱۷۰ میلیون تومان قیمت داره، پس ۲۵۰ میلیون یعنی ۴۷٪ گرونتر از الان. جناب صدرالدینی هم گفتن ترجیح میدن «بدبینانه» به پاییز نگاه کنه تا برای هر سناریویی آماده باشن و انتظار میره شرایط از الان «سختتر و پیچیدهتر» بشه؛ هرچند امیدوارن این پیشبینی محقق نشه. اگه حرف جناب ستاری دربارهی یک دهم شدن حجم کالا رو هم کنارش بذاریم، مشخصه چرا پاییز میتونه از تابستون سختتر باشه: ذخیرهی قبل از جنگ که تابستون رو سرپا نگه داشت، دیگه وجود نداره.
سناریوی دوم پایان محاصرهست، و به نظر ستاری تنها راه برگشت بازار به روال قبل همینه:
«تنها چیزی که میتونه شرایط رو به سمت قبل ببره و افزایش قیمتمون رو صرفا به تورم محدود کنه، اینه که شرایط محاصره تموم بشه و گمرکها به صورت کامل باز بشن.»
سینا ستاری، کارشناس فروش PSpro
ما با بخش اول این حرف موافقیم، ولی یه قید هم بهش اضافه میکنیم. باز شدن گمرکها فشار داخلی رو برمیداره، اما بحران حافظه ربطی به محاصره نداره. TrendForce برای سه ماه سوم ۲۰۲۶ هم رشد ۱۳ تا ۱۸ درصدی قیمت DRAM و ۱۰ تا ۱۵ درصدی NAND رو پیشبینی کرده؛ خیلی آرومتر از فصلهای قبل، ولی همچنان رشد. مدیرعامل Apacer هم انتظار داره کمبود شدید حافظه دستکم تا اواسط ۲۰۲۷ ادامه داشته باشه. پس حتی تو خوشبینانهترین حالت، رم، اس اس دی و کارت گرافیک به قیمتهای دلاری قبل از بحران برنمیگردن.
کلام آخر: بازار سختافزار ایران به کدوم سمت میره؟
بازار سختافزار ایران تابستون ۱۴۰۵ رو با رشد ۴۰ درصدی دلار و محاصرهای که از ۲۳ تیر برگشت گذروند، و همزمان بحران جهانی حافظه قیمت پایهی رم، اس اس دی و کنسول رو حتی تو لیست رسمی خود سازندهها بالا برد. نکتهی تازهی این فصل اینه که برای اولین بار بخش بزرگی از گرونی به خاطر خود کمبود کالاست، و وقتی حجم کالای بازار به یک دهم رسیده و ذخیرهی قبل از جنگ هم تموم شده، دلیلی نمیبینیم که این فشار تو پاییز کمتر بشه.
پاشنه آشیل هر سناریوی بهبودی هم همین بحران حافظهست. حتی اگه محاصره تموم بشه و بار پشت هرمز به گمرک برسه، بخشی از گرونی که تابستون دیدیم تا ۲۰۲۷ سر جاش میمونه. پس اگه قصد خرید قطعه دارید، روی ارزون شدن بازار تو پاییز حساب باز نکنید و بیشتر از همیشه حواستون به اصالت گارانتی باشه.
سپاس از جناب صدرالدینی و جناب ستاری که زمان گذاشتن و به سوالهای ما پاسخ دادن. امیدواریم روزهای بهتری در انتظار دوستان ما در بازار باشه.
نظر شما دربارهی وضعیت بازار سختافزار ایران چیه؟ تو این چند ماه خرید قطعه براتون چطور گذشت؟ تجربهتون رو تو کامنتها با ما در میون بذارید.
