وقتی کارت گرافیکهای سری RTX 50 تازه عرضه شدن، بررسیکنندهها و منتقدها خیلی زود متوجه یه چیز عجیب شدن؛ دمای هاتاسپات (Hotspot) تو برنامههای مانیتورینگ استانداردی مثل HWiNFO یا MSI Afterburner داشت اشتباه نشون داده میشد. کمی بعد، همه فهمیدن که انویدیا رسماً قابلیت مانیتور کردن دمای هاتاسپات رو حذف کرده! اما خبر جالب اینه که این سنسور سختافزاری اصلاً از روی پردازنده گرافیکی (GPU) حذف نشده بود. تستهای جدیدی که پائولو گومز (Paulo Gomes)، متخصص تعمیرات برزیلی انجام داده، نشون میده این سنسور هنوز سر جاشه و با یه سری ابزار خاص میشه به اطلاعاتش دسترسی پیدا کرد.
تو ویدئوی این تعمیرکار، یه کارت گرافیک گیگابایت مدل RTX 5070 Ti رو میبینیم که به خاطر مشکل داغ شدن بیش از حد (Overheating) براش فرستاده شده. تو محیط ویندوز، نرمافزارهای مانیتورینگ هیچ چیز غیرعادی رو نشون نمیدادن و دمای میانگین رو روی ۶۷ تا ۶۸ درجه سانتیگراد ثبت میکردن. اما وقتی همین کارت با یه ابزار تخصصی به اسم «MODS» تست شد، دمای هاتاسپاتش زیر بار (Load) در عرض چند ثانیه به ۱۰۷ درجه سانتیگراد رسید! این دما برای کارت گرافیک افتضاحه و حالا میشه فهمید چرا انویدیا دسترسی به این سنسور رو غیر فعال کرده! با بنچفا تا پایان این گزارش همراه باشید.
ابزار MODS چیه و چرا ما بهش دسترسی نداریم؟
کلمه MODS مخفف Modular Diagnostics Software هست. این در واقع یه ابزار داخلی خود انویدیاست که برای تست کارت گرافیکها قبل از ورود به بازار یا تو پروسه گارانتی (RMA) استفاده میشه. این برنامه در دسترس عموم نیست و روی ویندوز هم کار نمیکنه، چون سیستمعامل ویندوز مدام درخواستهای ارتباط با APIهای مانیتورینگ سختافزار رو قطع میکنه. برای اجرای این برنامه به یه نسخه از لینوکس نیاز دارید که مستقیماً وارد محیط خط فرمان (Command Line) بشه تا MODS (و ابزار MATS برای تست مموری) بتونن کارشون رو درست انجام بدن.
بعضی از تعمیرکارهای حرفهای مثل همین مورد، به این نرمافزار دسترسی پیدا کردن و تونستن سنسور مخفی دمای هاتاسپات رو روی کارتهای گیمینگ معماری بلکول (Blackwell) آنلاک کنن. یادتون نره که انویدیا برای کارت گرافیکهای سرور و ورکاستیشن خودش، نرمافزارهای عیبیابی خیلی جامعتری میده که میتونن تمام بخشهای کارت رو مانیتور کنن. حالا اینکه چرا این شرکت تصمیم گرفته یه سری سنسورها رو از دسترس گیمرها دور نگه داره، هنوز یه علامت سوال بزرگه.
ریشه مشکل؛ از برد ضعیف تا خمیر سیلیکون خشکشده!
شاید بتونیم دلیل این کار انویدیا رو با توجه به اتفاقات سال گذشته حدس بزنیم؛ زمانی که رسانه Igor’s Lab چند تا از کارت گرافیکهای سری RTX 50 رو تست کرد و متوجه شد یه «مشکل هاتاسپات» گریبانگیر همهشون شده. دلیلش چی بود؟ کیفیت پایین ساخت برد مدار چاپی (PCB). استفاده نکردن از مواد باکیفیت و سنگین برای ساخت لایههای برد باعث میشد بعضی از قسمتهای مدار حتی زمانی که هسته گرافیکی خنک بود، شدیداً داغ بشن. دستورالعملهای خود انویدیا هم این قضیه رو بدتر کرد، چون به شرکای تجاریش (AIBها) گفته بود خنککنندهها رو برای شرایط ایدهآل طراحی کنن، نه برای بدترین سناریوهای ممکن!
به هر حال، همونطور که پائولو گومز و تیمش متوجه شدن، دمای هاتاسپات اون RTX 5070 Ti داشت به ۱۰۷ درجه میرسید و کارت برای جلوگیری از خرابی، سریعاً فرکانسش رو پایین میآورد (Thermal Throttling). انویدیا دقیقاً دمای ۱۰۷ درجه رو به عنوان سقف تحمل سری ۵۰ تعیین کرده. برای اینکه بفهمن مشکل دقیقاً از کجاست، کارت رو باز کردن و دیدن تماس حرارتی بین کولر و قطعات به شدت ضعیفه.
کیفیت و نحوه زدن خمیر سیلیکون (TIM) افتضاح بود؛ خمیر دور تا دور هسته جمع شده بود و وسطش تقریباً خشک بود. تعمیرکارها خمیر قدیمی رو پاک کردن و جاش از خمیر SnowDog Husky استفاده کردن. همین کار ساده کافی بود تا دمای هاتاسپات به ۱۰۰ درجه سانتیگراد کاهش پیدا کنه. حالا کارت تو محدوده امن کار میکرد و دیگه زیر بار سنگین، افت عملکرد (تراتل) نداشت.
چیزی که میتونست با یه مانیتورینگ ساده توسط خود کاربر برطرف بشه، فقط و فقط به خاطر اینکه انویدیا دمای هاتاسپات رو مخفی کرده بود و شرایط کارت رو به اشتباه گزارش میداد، تبدیل به یه پروسه تعمیراتی شد. اگر این RTX 5070 Ti همینطوری به کار کردن تو دمای ۱۰۷ درجه ادامه میداد، سیلیکونش خیلی زود فرسوده میشد و مشتریِ بختبرگشته هم هیچوقت نمیفهمید چرا کارتش خراب شده! تازه بماند که بعضی از شرکتها اصرار دارن با پاره شدن «لیبل پلمپ» کارت، گارانتی رو باطل کنن (عملی که تو آمریکا غیرقانونیه).
رسیدن دمای هاتاسپات RTX 5080 کالرفول به ۱۰۰ درجه و واکنش پشتیبانی!
صاحبان کارت گرافیکهای GeForce RTX 50 بالاخره بعد از اینکه ابزارهای مانیتورینگ شخص ثالث دسترسی به دمای هاتاسپات رو برگردوندن، شروع به تست کارتهاشون کردن. برنامه HWMonitor تو نسخه ۱.۶۵ در تاریخ ۱۴ جولای این قابلیت رو اضافه کرد و بعدش هم برنامههای HWiNFO، AIDA64 و یه پلاگین غیررسمی برای MSI Afterburner این آپدیت رو دریافت کردن.
همونطور که گفتیم انویدیا دمای هاتاسپات RTX 50 رو از طریق رابط رسمی NVAPI خودش منتشر نمیکنه. در عوض، این ابزارهای مانیتورینگ میرن سراغ دسترسی مستقیم به رجیسترها یا رابطهای غیررسمی. یعنی تا قبل از آپدیتهای اخیر این برنامهها، اکثر صاحبان معماری بلکول هیچ دسترسیای به این اطلاعات حیاتی نداشتن.
پیشنهاد کالرفول: کارت رو بفرستید برای بررسی
گزارش شده که یکی از صاحبان کارت گرافیک Colorful iGame GeForce RTX 5080 Vulcan White با استفاده از برنامه HWMonitor متوجه شده دمای هاتاسپات کارتش داره به ۱۰۰ درجه سانتیگراد نزدیک میشه. این کاربر بلافاصله از طریق پلتفرم پشتیبانی آنلاین کالرفول تو چین، با این شرکت تماس میگیره.
طبق اسکرینشاتی که از این گفتگو منتشر شده، پشتیبانی کالرفول میگه:
«دمای کارت گرافیک بین ۵۰ تا ۹۰ درجه سانتیگراد کاملاً طبیعی است. اما اگر تحت بار پردازشی سنگین، دما به مدت بیش از ۱۰ دقیقه روی ۹۵ درجه یا بالاتر باقی بماند، باید آن را به عنوان مشکل داغ شدن بیش از حد (Overheating) در نظر گرفت.»
کالرفول اول از همه پیشنهاد داده که جریان هوای کیس و جمع شدن گرد و غبار بررسی بشه. اما در ادامه گفته:
«اگر تحت شرایط خنککنندگی مناسب کیس، دما همچنان روی ۹۵ درجه یا بالاتر باقی بماند، پیشنهاد میکنیم برای بررسی خدمات پس از فروش درخواست دهید تا احتمال خرابی خنککننده یا سایر مشکلات سختافزاری رد شود.»
این اولین باریه که میبینیم یه برند سازنده کارت گرافیک، بعد از رو شدن دمای هاتاسپات جدید، رسماً پیشنهاد میده کارت برای بررسیهای بیشتر مرجوع بشه.
رکورد عجیب: رسیدن یک کارت دیگه به ۱۱۲ درجه!
تو یه مورد دیگه، یه کاربر تو فروم NGA کارت گرافیک Colorful iGame GeForce RTX 5090 D Advanced OC خودش رو تست کرده. این شخص گزارش داده که دمای هاتاسپات کارتش به عدد وحشتناک ۱۱۲ درجه سانتیگراد رسیده؛ یعنی یه اختلاف (Delta) حدوداً ۳۵ درجهای بین دمای استاندارد GPU و داغترین سنسور کارت! جالب اینجاست که در این حالت، فنهای کارت داشتن با سرعت نزدیک به ۳۰۰۰ دور در دقیقه (RPM) کار میکردن.
البته این دو تا گزارش هنوز ثابت نمیکنن که یه مشکل خنککننده گسترده تو کل سری GeForce RTX 50 وجود داره. اما به وضوح نشون میدن که چرا دسترسی به دیتای دمای هاتاسپات تا این حد میتونه مهم و کاربردی باشه. ممکنه دمای استاندارد GPU کاملاً تو محدوده نرمال باشه، در حالی که یه گوشه از تراشه داره از گرما ذوب میشه!
ما هنوز تو روزهای اول برملا شدن دمای هاتاسپات RTX 50 هستیم. ابزارهای بزرگ مانیتورینگ همین الان ازش پشتیبانی میکنن، در حالی که بقیه منتظر یه بیانیه رسمی از سمت خود انویدیا هستن. مهمتر از همه اینکه، این دیتای سنسور هنوز تو هیچ سند رسمیای تایید نشده و همه فعلاً دارن فرض رو بر این میذارن که این اعداد دقیق هستن. به هر حال، ما هنوز هیچ واکنشی از طرف انویدیا ندیدیم، اما بعید میدونم نادیده گرفتن این موضوع بتونه تو درازمدت به نفعشون تموم بشه.
